Menu

Japońskie tytuły grzecznościowe

10 grudnia 2018 - imiona Japońskie
Japońskie tytuły grzecznościowe

Język japoński, jak wiele innych języków, używa szerokiej gamy tytułów grzecznościowych służących do okazania szacunku innym osobom.

W języku japońskim tytuły grzecznościowe występują w formie przyrostków grzecznościowych (sufiksów honoryfikatywnych) i mogą być dołączane do nazwisk, imion, a także tytułów zawodowych. Najbardziej popularnym i znanym poza Japonią przyrostkiem jest -san, który semantycznie odpowiada zwrotom pan, pani, panna w języku polskim. Inne popularne przyrostki to -sama, sensei (występuje zarówno jako sufiks i jako samodzielne słowo, rzeczownik), -kun, i -chan. Przyrostki te często występują łącznie z przedrostkami grzecznościowymi i są także uzupełniane grzecznościowymi, pełnymi szacunku, czasownikami, które różnią się całkowicie w zapisie i wymowie od czasowników standardowych, powszechnie używanych (np. „jeść” to taberu, ale uprzejmie i z szacunkiem meshiagaru).

 

Tytuły grzecznościowe (język szacunku sonkei-go)

San

Sufiks san (jap. さん -san) jest najpowszechniejszym tytułem grzecznościowym, dodawanym do nazwisk lub imion, zarówno mężczyzn, jak i kobiet. Tłumaczy się jako: „pan”, „pani”, „panna”.

San używa się również po rzeczownikach oznaczających zawód. Na przykład sprzedawca książek może być zaadresowany jako hon’ya-san („sprzedawca książek” + san), a rzeźnik jako nikuya-san („rzeźnik” + san). Może mu towarzyszyć przedrostek honoryfikatywny „o”, np. o-isha-san („pan doktor”)

Choć – mówiąc ściśle – w tym użyciu nie jest to tytuł honorowy, -san może być również dołączone do nazw zwierząt lub produktów żywnościowych. Na przykład kot domowy może być nazywany neko-san, a ryba używana do gotowania – sakana-san. Oba użycia są uznawane za kobiece i/lub dziecinne (jak „Pan Kot” po polsku) i powinno się ich unikać w rozmowie.

W zachodniej Japonii (Kansai), szczególnie w okolicach Kioto, han (jap. はん) jest używane zamiast san.

Sama

Sama (jap. 様 -sama) jest bardziej formalnym i uprzejmym niż -san, oficjalnym sufiksem grzecznościowym. Jest głównie używany do tytułowania osób o wyższym statusie, niż mówiący, a także w biznesie w odniesieniu do klientów. Pojawia się także w słowach używanych do rozmów o lub tytułowania osób, co do których mówiący chce okazać szacunek lub poważanie, na przykład o-kyaku-sama („szanowni państwo klienci, goście”; „o” jest przedrostkiem grzecznościowym) lub Tateishi-sama (tateishi oznacza „stojący kamień”, który jest czczony od 600 lat w tokijskiej dzielnicy Katsushika).

Sufiks -sama jest używany w prasie w odniesieniu do żeńskich członków rodziny cesarskiej (na przykład Masako-sama, żona następcy tronu). Japończycy dołączają również -sama do nazwisk osób o szczególnym talencie lub urodzie, choć to użycie często jest żartobliwe, przesadzone lub nawet ironiczne. Przykładem może być tytuł „Tanaka-sama” w odniesieniu do młodego mężczyzny o nazwisku Tanaka uznawanego za bardzo przystojnego przez wielbicieli, a także „Leo-sama” (lub „Reo-sama”), co stało się przyimkiem medialnym Leonarda DiCaprio.

Użycie -sama wobec samego siebie będzie odebrane jako arogancja i wywyższanie się ponad innych, co jest niedopuszczalne. Skrajnym tego przykładem może być wypowiedzenie zwrotu ore-sama („moje czcigodne Ja”), co będzie już blisko wulgarności.

Sama stosowane jest także przy nazwiskach w adresach pocztowych i jest często spotykane w oficjalnych e-mailach.

W taki sam sposób, w jaki -chan jest zdrobniałą, pieszczotliwą wersją -san, istnieje również forma familiarna, używana przez dzieci, -chama dla -sama, używana zazwyczaj przez dzieci w odniesieniu do osób starszych.

Dono

Dono (jap. 殿 -dono) należy do grupy słów uprzejmych, terminologii szacunku (teinei-go, keigo). Oznacza „szanowny pan”, „szanowna pani” o szczególnym charakterze formalnym. Obecnie jest to forma używana głównie w oficjalnych pismach i listach (także biznesowych). Tytuł ten nie jest używany w codziennej konwersacji. Występuje natomiast na dyplomach i dokumentach przyznających certyfikaty i nagrody. Prezentuje on duże podobieństwo do angielskiego Esquire (Esq.).

Pojawiające się w filmach lub serialach słowa: tono (殿) lub tono-sama (殿様) odnoszą się do panów feudalnych daimyō. Tono jest archaizmem w odniesieniu do dawnych, okazałych budynków, pałaców, rezydencji arystokratów[3]. Ten sam znak czytany -den występuje do dziś w słowie o znaczeniu pałac (kyūden).

Dono i tono często występują w anime i mandze, zazwyczaj w jednej z dwóch form:

uległej – dzięki dawnemu znaczeniu, ta forma okazuje więcej szacunku niż sama, a dużo więcej niż san.
równorzędnej – ta forma dono jest używana przez jedną potężną/istotną osobę w odniesieniu do innej potężnej/istotnej osoby, z wielką dozą szacunku, lecz bez wynoszenia adresata ponad mówiącego.

Shi

Shi (jap. 氏 -shi, -uji) jest tytułem używanym w oficjalnych pismach i przemówieniach, w odniesieniu do osoby nieznanej mówiącemu – zazwyczaj znanej poprzez publikacje, lecz której mówiący nigdy nie spotkał osobiście. Na przykład jest popularnym terminem w języku gazetowym. Preferowany jest w dokumentach oficjalnych, publikacjach akademickich i niektórych innych formach oficjalnych pism. Odnosi się wyłącznie do mężczyzn, ale w dawnych czasach był sufiksem po nazwiskach panieńskich kobiet zamężnych (pol. “z domu”, ang. „née”). Występuje także w kurtuazyjnym znaczeniu, w czytaniu jako sufiks -uji po nazwiskach.

Jest to także sufiks używany po nazwach klanów lub rodzin, np. Genji (源氏).

Po tym, jak imię osoby zostało użyte z shi, dana osoba może być adresowana poprzez samo shi (bez użycia imienia), jak długo jest tylko jedna osoba, do której piszący lub mówiący się odnosi.

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

stat4u